Een terugblik op Kaapstad

Het is alweer meer dan een maand geleden dat de verkiezingen in Zuid-Afrika plaatsvonden. Wat is er inmiddels veranderd? Niet veel. Voor de vijfde keer op rij kwam het ANC als grote winnaar uit de bus. Hier een terugblik op mijn tijd in Kaapstad en bevindingen van mijn scriptieonderzoek.

Het doel van mijn onderzoek was om te kijken in hoeverre personalisering aanwezig is in de Zuid-Afrikaanse politiek, waarbij de nationale verkiezingen op 7 mei 2014 als case diende. Personalisering wordt vaak gezien als dé trend in politieke communicatie in Westerse democratieën en verschillende wetenschappers definiëren dit begrip op hun eigen manier. Om de complexiteit even te beperken focus ik me hier op de vormen van personalisering die ik heb onderzocht: personalisering in de media en personalisering in stemgedrag. Personalisering in de media kan worden uitgelegd als de grote aanwezigheid van politieke elites ten opzichte van de partij, in zowel nieuwsberichten als entertainmentprogramma’s, waardoor zij de belichaming van de partij worden. Wanneer Obama gequote wordt weet iedere Amerikaan dat hij de Democraten vertegenwoordigt. Naast het feit dat politici veel aandacht krijgen in de media, kan deze aandacht nog opgesplitst worden in politieke aandacht of aandacht voor het privé leven van de kandidaat. Denk hierbij aan de scheiding van Diederick Samsom. Het heeft absoluut niets te maken met zijn politieke ambt, maar doordat hij politicus is, is hij ook BN’er geworden en dus willen mensen weten wat er speelt rondom deze man buiten de vergaderzaal om.

Personalisering in het stemgedrag is lastiger uit te leggen. Voorkeurstemmen is een voorbeeld, maar waarom iemand een voorkeurstem uitbrengt, ligt ingewikkelder. Wanneer het geven van voorkeurstemmen niet mogelijk is, zoals in Zuid-Afrika, kan er gevraagd worden naar redenen voor het stemmen op en bepaalde partij. Soms speelt hierbij de partijleider een belangrijke rol. Bij stemkeuze kunnen allerlei psychologische denkprocessen betrokken worden, maar vooral ook ontwikkelingen in de maatschappij. Allereerst wordt media personalisering als een oorzaak genoemd. Doordat bepaalde politici meer zichtbaar zijn, kan dit mensen beïnvloeden. Ten tweede is er – zeker ook in Nederland – een duidelijke trend van dalende partij identificatie. Doordat steeds meer mensen zwevende kiezer zijn, hebben de individuele politici ook meer kans het verschil te maken. Dit valt dan weer te linken aan de individualisering die in veel westerse maatschappijen plaatsvindt. We stemmen niet meer automatisch wat onze ouders of vrienden stemmen. Dat bepalen we zelf wel. Dit kan dan gekoppeld worden aan het zogenaamde postmaterialisme: spullen vinden we niet meer belangrijk, des te meer draait het om inspraak in de democratie en zelfontplooiing. Nederland is een behoorlijke postmaterialistische maatschappij, wat al deze processen ook nog eens bevordert.

Tot zover over het Westen, want kan zo’n trend ook plaatsvinden in een jonge democratie zoals die van Zuid-Afrika? Sinds 1994, toen de eerste democratische verkiezingen plaatsvonden, is het African National Congress (ANC) aan de macht. Tijdens sommige regeringsperioden zelfs met een tweederde meerderheid. De enige oppositiepartij van betekenis is de Democratic Alliance (DA). Het lijkt er op dat beide partijen een redelijk stabiele achterban hebben, maar zou het zo kunnen zijn dat nu president Zuma veel in het nieuws is vanwege het corruptieschandaal Nkandla, dit het imago van het ANC schaadt en het deze partij stemmen kost? Daarnaast, wanneer iets niet goed gaat in de huidige regering is dit voor de bevolking een reden te zoeken naar het tegenovergesteld. Zullen mensen op Helen Zille stemmen vanwege haar betrouwbaarheid en transparantie?

Uit mijn inhoudsanalyse van drie Zuid-Afrikaanse kranten bleek dat personalisering in de media voor Zuma zeker aanwezig is en dan voornamelijk met betrekking tot Nkandla. Hierbij wordt vaak verwezen naar zijn levensstijl. Het is discutabel of dit alleen zijn privé leven betaamd of dat dit ook aan zijn politieke functioneren gelinkt kan worden. Dit is echter voor vrij weinig ANC-stemmers in mijn steekproef reden om van partij te wisselen. Loyaliteit aan hun partij en het feit dat ze door het ANC nu überhaupt kunnen stemmen telt voor hen zwaarder. Zuma is niet het ANC zeggen ze.

Helen Zille is minder aanwezig in de media, maar wordt wel vaker genoemd als reden om op de DA te stemmen. Zij wordt een sterke leider genoemd. Hier is dus personalisering in het stemgedrag. Ontzettend veel DA stemmen geven ook aan dat ze tegen de huidige overheid of tegen corruptie zijn. Je zou dit verder kunnen doortrekken en zeggen dat ze dus blijkbaar tegen Zuma zijn: negatieve personalisering in het stemgedrag. Echter, dit hebben deze personen niet expliciet aangegeven dus kan ik hier niet van uitgaan.

Mijn scriptie heeft een exploratief karakter. Wat betreft personalisering in de Zuid-Afrikaanse politiek blijkt dat politieke elites wel degelijk een belangrijke rol hebben, maar dat uiteindelijk de structuren in de maatschappij nog steeds grotendeels bepalend zijn voor het stemgedrag. Dit klopt met theorieën die personalisering linken aan postmaterialisme en individualisme, trends die beiden nog maar beperkt aanwezig zijn in de Zuid-Afrikaanse maatschappij. Gaat dit misschien komende jaren veranderen? Personalisering is een proces en het is zeker de moeite waard te kijken wat er op dit gebied in de toekomst gaat gebeuren in Zuid-Afrika.

DSC00669

 

Geef een reactie