Deze blog is eerder gepubliceerd op de website van de BKB Academie.

Aan het einde van december vliegen de eindejaarsoverzichten je om de oren. Dat biedt inspiratie voor een persoonlijke terugblik op mijn politieke campagnejaar. Niet dat ik nu zoveel campagnes bedacht heb of er überhaupt aan heb meegewerkt. Nee, dat allerminst. Maar ik heb wel het geluk gehad meerdere verkiezingen van dichtbij mee te maken. Het gaat hier niet over de beste of meest indrukwekkende campagnes. Ik wil graag delen wat mij in 2014 is opgevallen.

Zuid-Afrika

Voor de vijfde keer sinds het einde van de apartheid mocht Zuid-Afrika op 7 mei naar de stembus. Ik was hier om mijn scriptie te schrijven. Deze verkiezingen waren extra spannend om verschillende redenen: het was de eerste keer dat de ‘born free’ generatie mocht stemmen, Nelson Mandela was overleden en vlak voor de verkiezingen kwam een corruptieschandaal rondom ANC-leider Jacob Zuma naar boven. Al sinds het ontstaan van de democratie haalt deze partij een grote – soms zelfs absolute – meerderheid. De drie eerder genoemde ontwikkelingen zouden het ANC zomaar naar een groot verlies kunnen trekken. Het bleek niet zo te zijn. Het sentiment naar Nelson Mandela en de gewoonte of drang te kiezen naar huidskleur bleken belangrijker te zijn dan een eerlijke president.

image

Zuid-Afrika is jonge democratie en bovendien nog niet zo ver ontwikkeld. Dit beïnvloedt vanzelfsprekend ook het politiek campagnevoeren. Het ANC richt zich daarnaast op de zwarte bevolking (ook al zeggen ze er te zijn voor de gehele Afrikaanse bevolking) die vaker in armoede leven dan de blanken of gekleurden. Het ANC is dus nog veel vaker gewoon op de straat te vinden. Op een middag zat ik nietsvermoedend op mijn kamer te werken aan mijn scriptie. Ik hoorde gejoel en iets wat leek op een toespraak. Ik ben op het geluid afgegaan en daar was inderdaad een manifestatie van het ANC.

Wat me opviel was het gebruik van zang en muziek. Meerdere keren heb ik een koor zien zingen. Later kwam ik erachter dat dit stamt vanuit de tijd dat veel mensen analfabeet waren en er bovendien veel censuur voor de donkere bevolking was. Liederen werden in lokale talen gezongen. Het geeft snel een gevoel van eenheid, liedjes leer je makkelijker uit je hoofd dan een partijprogramma en de overheersende blanken wisten niet wat er gezongen werd want ze kenden de taal niet. Het ANC speelt nog steeds sterk in op het groepsgevoel. Tijdens een college wat ik volgde, concludeerden wij dat pure propaganda in onze huidige Westerse wereld haast onmogelijk is geworden. Er zijn teveel controlemechanismen aanwezig waar de bevolking toegang tot heeft. In Zuid-Afrika merkte ik dat dit nog wel mogelijk was. “Nelson Mandela belonged to Xhosa. You belong to Xhosa, so vote for ANC!” Dat is natuurlijk een argumentatie dat kant noch wal slaat, maar het werkt wel. Mensen aanspreken als zijnde deel van een groep in plaats van als individu is één van de kernelementen van propaganda. Over het algemeen komt dit de bevolking niet ten goede. Het lijkt erop dat het ANC dergelijke strategieën niet meer lang kan gebruiken. Ze hebben wat stemmen verloren, vooral onder de jongere bevolking. Zal de partij in de toekomst kunnen overleven?

Nederland

Het was weer een drukke verkiezingsboel dit jaar. In maart mochten velen van ons een nieuwe gemeenteraad kiezen en in mei waren onze Europarlementariërs aan de beurt. Hoewel de meeste lokale campagnes lokaal blijven, wist de Rotterdamse VVD-fractie landelijke aandacht te verkrijgen. Of we de campagne dan automatisch als succesvol kunnen bestempelen valt te betwisten. Waar ging het ook alweer over? “In Rotterdam spreken we Nederlands.” Dat stond op de poster die voor ophef zorgde. Niet zo gek natuurlijk. Racisme is al tijden een gevoelig onderwerp en ondanks dat de VVD hier goede bedoelingen mee had (het spreken van Nederlands zorgt voor minder achterstand, bijvoorbeeld op school), wisten ze precies dat ze hiermee trammelant zouden aanstichten. Het idee van ‘negatieve publiciteit is ook publiciteit’ werkt toch steeds minder goed. Het trekt in ieder geval geen nieuwe kiezers aan.

image

De Europese verkiezingen zijn een beetje langs me heen gegaan omdat ik toen in Zuid-Afrika zat. Natuurlijk heb ik ervoor gezorgd dat mijn stem niet verloren ging en heb ik mijn huisgenoot gemachtigd. Voorafgaand aan die verkiezingen wilde ik me nog wel eens inzetten voor hoger onderwijs op Europees niveau via de European Students’ Union. Dat is soms best een beetje onzinnig, aangezien beleid op onderwijs een nationale aangelegenheid is. Ik deed toch een beetje mee, want dat werd van me verwacht. Er werd een manifest geschreven en onze amendementen werden vrijwel allemaal afgewezen. Uiteindelijk hebben wij niet voor dit document gestemd, maar de meerderheid was voor en dus werd het aangenomen. Vervolgens werden door heel Europa kandidaten gevraagd te beloven deze punten mee te nemen in hun beleid en als ze dat deden kregen ze een stempel: student-friendly. Deze campagne typeert naar mijn mening de onduidelijkheid van de verkiezingen. In campagnes en debatten gaat het vaak over zaken die er binnen het Europees Parlement haast niet toe doen. Ik zeg niet dat het verkeerd is om daar aandacht voor te vragen, maar de focus mag wat mij betreft verschuiven.

Bosnië-Herzegovina

Wat een mazzel. Via het Beyond Your World programma mocht ik in het kader van de verkiezingen afreizen naar Bosnië-Herzegovina om daar journalistieke producties te maken. Ik zal nu niet teveel ingaan op de complexe boeiende politieke structuur. Kort gezegd: het land heeft drie presidenten. Voor elke etniciteit één. De presidenten rouleren elke acht maanden, wat de continuïteit niet ten goede komt. Ook is je stemrecht afhankelijk van de entiteit (en dus vaak etniciteit) waarin je woont. Inwoners van de Servische Republiek hebben een ander stembiljet dan de inwoners van de Federatie Bosnië-Herzegovina, wat bovendien ook nog eens verdeeld is in tien kantons. De gehele politieke structuur komt voort uit het Dayton-verdrag, wat in 1995 een einde maakte aan de oorlog. Toentertijd was dit een goede oplossing en het stelde alle partijen tevreden. Nu wordt het land daardoor beperkt en bovendien bevordert het de etnische scheidingen.

Er zijn twee campagnevoorbeelden die ik hier wil uitlichten. Al eerder blogde ik over de campagne van de SDP, de Bosnische PvdA. Zij voerde campagne zoals wij dat ook kennen. De partij SNSD, de nationalistische partij van de Servische Republiek pakt het anders aan. President Dodik riep in de aanloop naar de verkiezingen steeds harder dat dit deel van het land bij Servië wil horen. Keiharde symboolpolitiek, met een gevaarlijk randje. Wil hij dat echt? We weten het niet, maar het zorgt voor frictie en spanning. Ook hier zien we een vleugje propaganda door mensen met een bepaalde etniciteit als een groep te behandelen. In Bosnië zijn politieke partijen ook nog eens sterk verbonden met bepaalde media, wat dit alleen maar bevordert.

Aan het andere uiterste staat de partij Naša Stranka. ‘Onze partij’. Een partij die niet alleen multi-etnisch is, maar ook nog eens erg progressief. Partijleider Predrag Kojović: “Toen wij ons openlijk uitspraken voor het homohuwelijk stroomden de uitschrijvingen van leden binnen. Dat maakt ons niets uit. Die mensen hebben dan ook niets binnen onze partij te zoeken.” Hij is zelf Serviër, maar was verkiesbaar binnen de federatie. Een goed voorbeeld hoe je woorden in actie kunt omzetten. Ze willen een geluid afgeven dat we in een tijd leven waarin je naam en etnische achtergrond niet meer de perceptie mogen bepalen. Ondanks dat ze slechts een handjevol zetels in het parlement kregen, hebben ze afgelopen regeringsperiode relatief veel bereikt. Maar ze zijn er nog lang niet. Er is nog veel nodig om voor dergelijk gedachtegoed structurele steun in de maatschappij te krijgen.

De VS

Ondanks dat er in de staat North Carolina historische bedragen aan negatief campagnevoeren werden uitgegeven, ga ik het daar niet over hebben. Genoeg daarover eerder op deze blog. Graag kijk ik even terug naar onze afspraak bij de National Riffle Association (NRA). Deze organisatie is erg goed in campagnevoeren. Ze zijn een voorbeeld voor elke organisatie die hun achterban willen mobiliseren. Al hebben ze ook het voordeel dat hun achterban extreem gepassioneerd is voor het wapenbezit. Eerst dacht ik nog dat de NRA onlosmakelijk met Republikeinen verbonden was. Dit bleek niet het geval.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=lChiAFGthTc]

Sommige Staten zijn gewoon pro-gun en partijvoorkeur speelt hier geen rol. Soms gaat dat zo ver dat de Democraten zich ineens wel erg anders gaan gedragen. “In order to win in Kentucky you have to out-republican the Republicans, a strategy that honestly has never worked in American politics. Non the less, they think Grimes is their women. She is gonna be more pro-gun, more pro-conservative than all other Republicans in Kentucky.”

Wat al deze voorbeelden ons leren? Campagnevoeren is afhankelijk van de context waarin je zit. Op naar een nieuw verkiezingsjaar!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *